Nghệ thuật điêu khắc thời lê

     

Trong trăm năm của triều đại Lê Sơ, Phật giáo đã bị đẩy lùi về các làng xã, Nho giáo đăng vương và tài chính nông nghiệp với quan hệ nam nữ địa công ty – dân cày cũng vạc đạt. Ngoài cha pho tượng đá chùa Ngọc khám (Bắc Ninh) đến nay hình ảnh điêu tự khắc Phật giáo thời Lê Sơ siêu mờ nhạt. Vắt vào chính là nền chạm trổ lăng mộ của những vua Lê làm việc Lam sơn (Thanh Hoá). Tám lăng vua Lê với hai bà cung phi đều theo vẻ ngoài của lăng vua Lê Thái Tổ làm...




Bạn đang xem: Nghệ thuật điêu khắc thời lê

*

Điêu khắc thời Lê Sơ (1428 – 1527) vào trăm năm của triều đại Lê Sơ, Phật giáo đã biết thành đẩy lùivề các làng xã, Nho giáo đăng vương và kinh tế tài chính nông nghiệp với quan hệ địa chủ – dân cày cũng phạt đạt. Ngoài ba photượng đá chùa Ngọc thăm khám (Bắc Ninh) đến thời điểm này hình hình ảnh điêu tự khắc Phật giáo thời Lê Sơ siêu mờ nhạt. Gắng vào chính là nềnđiêu khắc lăng mộ của những vua Lê sống Lam tô (Thanh Hoá).Tám lăng vua Lê với hai bà hoàng hậu đều theo hình thức của lăng vua Lê Thái Tổ làm năm 1433, mặt phẳng hình vuông, tại chính giữa là con đường thần đạo dẫn đến tuyển mộ phần ở đáy lăng, phía hai bên có hai dãy tượng chầu bao gồm quan hầu, lân, kia giác,ngựa, hổ. Phía bên ngoài lăng là nhà bia. Những lăng khác rất nhiều tươngtự, tuy các con thiết bị chầu có chút ít thế đổi. Sau 20 năm chiến tranh với nhà Minh (1407 – 1427), quốc gia trở đề xuất hoang tàn, sản thứ bị vơ vét, sách vở bị đốt, đền chùa bị phá, thợgiỏi bị đưa về Tàu. Vua Lê đành đề xuất dùng gần như nông dân kề bên tạc tượng, xây lăng. Tính thô mộc, giản dị, sự yêu cầu kiệm của một chính thể bắt đầu lên sẽ dẫn cho một nền điêukhắc đơn điệu, nghèo nàn, dù bé mắt kiến trúc toàn diện và tổng thể khá quánh sắc.Cũng giống như các giai đoạn trước, sinh sống thời Lê Sơ chạm trổ vẫngắn bó mật thiết với kiến trúc. Với sự cải tiến và phát triển của các lăngmộ, các tác phẩm chạm trổ của thời Lê Sơ tìm được chủ yếu sống thể loại phong cách xây dựng này . Đó là phần đông tượng quan liêu hầu,tượng thú, là những hình chạm khắc trên những thành bậc cửađiện Kính Thiên ,đàn phái nam Giao trên những bia ngơi nghỉ lăng tuyển mộ và bia tiến sĩ ở quốc tử giám (Hà Nội). A .Điêu khắc lăng mộ các lăng chiêu tập thời Lê Sơ thường trang trí bởi 10 pho tượng chia làm 5đôi gồm :người ,lân.tê giác, ngựa, hổ....ở một sốlăng muộn hơn gồm sự thay0 đổi nhỏ:tượng voi ráng cho tương hổ ,còn các tượng khác vẫn giữ nguyên .Những pho tượng này đều nhỏ tuổi . Size trung bình là 1,1m đối vơi tượng bạn Và 0,60m với tượng thú.Một quánh điểmnổi bật , dễ dãi nhận thấy là những pho tượng lăng chiêu tập thời LêSơ bao gồm sự thu xếp ,bố cục và kích cỡ đều nhau ở các lăngmộ ,bắt đâù từ bỏ lăng Lê Lợi .Vì vậy bố cục mặt bằng,số lượngvà thể nhiều loại tượng nghỉ ngơi lăng Lê Lợi thay đổi mẫu mực .Các lăng giai đoạn sau cứ theo cố mà làm và cũng không thể vậy đổihoặc vượt qua hình mẫu,kích thước của Vĩnh Lăng. Điều này phần nào biểu hiện tính khuôn thước, mẫu mã mực theo ý thức nho giáo. Các lăng phần đa nhỏ, vị đó, tượng đặt tại lăng cũngkhông được quá rộng . đồ sộ của bản vẽ xây dựng sẽ nguyên lý quy mô, kích cỡ cho tòa tháp điêu khắc.Với rất nhiều pho tượng nhỏ bé như vậy,cách miêu tả cũng đơn giản ,bỉểu hiển ở cách tạo dáng, khối, con đường nét.Tỉ lệ giữacác phần bỏ ra tiếtcũng không thật thiết yếu xác.tuy vậy giưã tượngnọ với tượng kia có sự thay đổi để làm cho rõ điểm lưu ý của từnghình tượng .Tất cả rất nhiều được tạo ra từ một khối đá. Họa tiết thiết kế trang trí bên trên tượng ít.Từ cách tạo hình mang lại đường đường nét trêncác pho tượng phần nào bộc lộ tính dân gian .Tinh chất nho giáo có thể biểu thị ở nội dung, sinh hoạt cách lựa chọn các hình tượng, cách thu xếp đôí xứng qua thần đạoNhưng tác giả của các pho tượng kia lại đó là những tín đồ thợ xuất thân từ nông dân hoăc những người dân lao rượu cồn bìngthường.Vì vậy khi tạo ra sự các tòa tháp này họ vẫn bị bỏ ra phối vày những cách nhìn ,thị hiếu thẩm mĩ dân gian .Tuy vậytính chất nàycó thể biến đổi ở từng lăng ,từng thời hạn khác nhau. Trường hợp xét trên toàn diện 100 năm tồn tại trong phòng Lê, phong cách có sự chuyển biến ,thay đổi theo một quy luậtnhất định .Thời kì đâù,điêu tương khắc của Lê Sơ vẫn là việc kế thừanhững nét lonh lanh của mĩ thuật Lý ,Trần. Điều này thể hiệnrõ trong điêu khắc ở lăng Lê Thái Tổ.Lăng Lê Thái Tông làm năm 1442và phong thái điêu tự khắc ở lăng này bộc lộ sựchuyển tiếp từ bỏ Lý ,Trần thanh lịch Lê tuy chưa rõ ràng .Có thể nói ,phong phương pháp điêu khắc Lê Sơ đã biểu hiện rõ bước đầu từ thời Lê Thánh Tông .Đây cũng chính là thời kì phát triển cực thịnh của phong kiếnLê Sơ.

Xem thêm: Bài Văn Thuyết Minh Về Sông Hương 2022, Thuyết Minh Về Sông Hương Ở Huế



Xem thêm: Diễn Dịch Và Quy Nạp Là Gì, Đặc Điểm Của Từng Phương Pháp

Chắc rằng vì thay mà các tác phẩm thời gian này được diễn tả với phong cách hoa mĩ , nuột nà nà,cầu kì hơn những điêu khắc thời xưa đó .Tính dân gian sút dần,ngược lại tính chínhthống biểu lộ rõ hơn trong tác phẳm .Mặc dù vậy, thời giantrôi qua ,điêu tương khắc Lê Sơ đã để lại một phong cách cá biệt thể hiện nay trên các tác phẩm sót lại đến ngày nay.phong cáchđó chế tạo ra mạch nối sát quá trình cách tân và phát triển của mĩ thuật dân tộc.Gía trị của nó đó là được quá kế và phát triển trên truyền thống và cơ sở dân gian sinh ra từ những các thời gian trước .Đó là sự việc mềm mại ,tinh tế trong mặt đường nét, chặt chẽ ,khái quát tháo và mang tính biểu hiển ,tượng trưng cao trong bố cục những hình tượng nghệ thuật của các tác phẳm điêu khắc.Một trong những tác phẩm nổi bật là bia Vĩnh Lăng . Đây làmột tấm bia đá tương đối lớn, còn nguyên lành .Bia được đặt lên lưng một tượng rùa có form size tương đương. BiaVĩnh Lăng cao 2,80m,rộng 1,92m và dày 0,27m.Trong lúc đótượng rùa cao 0,80m,dài 3,58 cùng rộng 1,94m.Điều đáng để ý là những tác đưa thời Lê Sơ đang ghép được bia vào tượng rùabằng một kĩ thuật đặc biệt.Vì vậy suốt bao nhiêu năm tồn tại,bia lăng mộ vẫn được đính thêm vững chãi với bệ rùa trông như tácphẩm bia và thần rùa được tạo nên từ một phiến đá lớn.Trang trítrên biaVĩnh Lăng vẫn được làm theo truyền thống cuội nguồn xưa.Diềmbia đươc trang trí bằng hình tượng bé rồng bố cục tổng quan trong nửa lá đề thông liền nhaugiống như thời Lý.Vũ cơ phiên bản hình tượng rồng trên bia Lăng Vĩnh có tương đối nhiều đặc điểm giống như rồng thời Lý,Trần. Cũng hồ hết khúc uốn thoăn thoắt, nhịp nhàng, cũng hình lá thiêng bốc lên như ngọn lửa....Nhưng nếu như đi vào chi tiết thật kĩ lưỡng cũng nhận thấy nhiều sự đổi khác . ở chỗ này không thấy nét đẹp về tỉ lệ như long Lý,các nét uốn cũng ko tinh xảo, điêu luyện và thiếu thốn sự phần nhiều đặn ,uyển chuyển.Tuy vậy gần như hình tượng đó vẫn giữ được nét cơ phiên bản về ý thức của rồng Lý với Trần.Hay nóicách khác nhỏ rồng vẫn là 1 trong những mô típ ,một kiểu thiết kế trang trí được tạo vì trí tưọng tượng đa dạng mẫu mã và đậm màu triết lý của thân phụ ông ta .Trên trán bia Vĩnh Lăng ta bắt gặp mô típrồng chầu rồng. Đây là 1 trong mô típ quen thụôc của thời Lê Sơthể hiện nay một điểm sáng về vấn đề trang trí giữa trán bia là mộthình vuông, trong là hình tròn trụ và trung trung khu là bé rồng được sắp xếp bố cục cân nặng đối, chặt chẽ.ở phía trên ta gặp một số khái niệm: vuông, tròn và nhỏ rồng. Liệu những tác trả làm thẩm mỹ và nghệ thuật điêu tự khắc này đã suy xét gì khi tạo nên một mô típ trang trí đẹp nhất và sở hữu nhiều ý nghĩa sâu sắc như hình trên.Vuông ,tròn ở chỗ này liệu gồm phải giống hệt như quan niệm của dân tộc ta về trời đất,vũ trụ.Và trung tâm của trờiđất, ngoài trái đất ấy đó là ông vua đươc biểu thị qua hình tượng nhỏ rồng. Hình tượng bé rồng tại chỗ này đã bao gồm cách tạo hình khách với thời Lý,Trần: trường đoản cú khúc uốn văn vỏ đỗ,đến các chi tiết như vây,sừng,chân,móng....tất cả tạo cho sự uynghiêm,bề rứa cho biểu tượng rồng. Hình vuông, hình tròn trụ vàcon dragon được "đặt" trên nền của họa tiết hoa văn mây hình nấm mèo linh chi,sắp xếp cân đối và thoáng,hoạt ở các góc.các bia làm việc lăngLê Thánh Tông (1498),lăng bà hoàng Ngô Thị Ngọc Giao vàlăng Lê Hiến Tông (1505) không thể vẻ rất đẹp chân thực, sống động và nháng đạt như bia Vĩnh Lăng nữa .Thay vào kia làsự dày đặc,cầu kỳ về con đường nét và biện pháp tạo hình .Đường nétthì dung nhan nhọn, chấm dứt khoát. Bố cục tổng quan thì cầu kì, rối mắt_cái đẹp mắt cóvẻ trau chuốt, tỉ mỉ.Trên tổng thể trán cùng diềm bia đươc trang trí bằng hình tượng rồng .Từ thời Lê Thánh Tông,Con rồngđược biểu thị mang điểm lưu ý của long thời Lê Sơ .Có thể nói nó vẫn thoát thoát ra khỏi hình dáng, cách thể hiện của rồng thời Lý,Trần và xứng danh tiêu biểu, bôc lộ rõ điểm lưu ý phongcách dragon thời Lê Sơ.Đó là vẻ đẹp nhất sống động, trường đoản cú nhiên, hiện tại thực, khoẻ bạo gan và dữ tợn hơn. Đến đây con rồng đã trởthành một biểu tượng văn hoá, tượng trưng đến sức mạnh,uy quyền của vua.Vì vậy nói theo cách khác điều này phần như thế nào do ảnh hưởng của tứ tưởng đạo nho .Những con đường nét mềm mại,cân đối được thay bởi những đường nét sắc, nhọn,mạnh mẽ. Quanh đó mô típ dragon chầu rồng, ta còn gặp nhiều mô típ rồngchầu khác ví như rồng chầu chữ phật, long chầu mặt trời, rồngchầu lá đề....tuy vậy,những tế bào típ trang trí nói trên không có trên tô điểm bia sinh hoạt lăng tuyển mộ ,mà hầu hết là trên bia sinh hoạt chùa,các tiến sĩ ở quốc tử giám lại không trang trí hình rồng mà chỉ teo hình khía cạnh trời, mây, cành hoa và sóng nước . Tức thì cả kích cỡ các bia ở quốc tử giám cũng nhỏ hơn lăngcác vua với hoàng hậu.Như vậy ta thấy gồm một sự dụng cụ rõrãng của hình tượng rồng trong thơi kì Lê Sơ .Từ sự chính sách này cho biết thêm sự phân chia phong cách theo tinh thần nho giáo được thể hiện khá cụ thể trong nghệ thuật.Hình tượng con rồng không chỉ có là một biểu tượng được tạo thành do trí tưởng tương đa dạng và phong phú ,bay bổng của phụ vương ông ta về môt bé vậtthiêng nữa .Nó sẽ thực sự tượng trưng đến vương quyền màkhông dành riêng cho những nơi dân gian bình thường.Kể cả ở Văn Miếu, nơi thờ Khổng Tử cũng không vi phạm luật quy định này.Ngoài họa tiết hoa văn hình rồng tiêu biểu, trong va khắc thời LêSơ còn có môt số đề tài khác ví như : hình mẫu thiết kế hoa thị tư mùa,sóng nước, mây, hình nấm linh chi, hoa sen....tất cả rất nhiều đượcthể hiện nay khác với những hoa văn cùng một số loại của thời gian Lý,Trần. Biểu lộ đó là họa tiết hoa văn sóng nước .Hoa văn sóng nướcthường được đụng ở diềm, chân bia.ở bia Vĩnh Long vẫn làsóng nước hình núi nhưng cao hơn nữa và những đường tuy vậy songhơn. Nghỉ ngơi mặt bên bia sống lăng bà hoàng Ngô Thị Ngọc Giao lại làsang nước trường cùng sang bạc đầu . Vùng phía đằng sau lại trồi cao như bố ngọn núi, bên trên là hình mẫu thiết kế mây bay thành dải.Đây là bề ngoài sóng nước đặc trưng của thời Lê Sơ b. Va Khắc Trang tri.Chạm tự khắc trang trí thời Lê hết sức tinh xảo .Các thành bậc bởi đá, bia đá đầy đủ được chạm khắcCảnh ngơi nghỉ của nhân dân như các cảnh đấu vật , đánh cờ, trai gái vui đùa, chèo thuyền, uống ruợu....được chạm khắc trên mộc ở các đình làng. Những dòng tranh khắc mộc Đông Hồ,Hàng Trổ nga đời đã tạo ra những tranh ảnh dân gian sệt sắc,trở thành tài san quý giá trong kho báu nghệ thuật dân tộc. Nói đến hình tương con rồng bên trên bia đá . Thời Lê có khá nhiều bia đá được đụng khắc nổi ,trang trí hình rồng ở kề bên các hoạ tiêt sóng ,nước, hoa, lá....Trên lăng vua Lê Thái Tổ, làm việc cảc nhị mặt trên bán bia đượcchạm khác hàng trăm hình rồng to nhỏ.Sự hiện tại hình rồng thời Lý-Trần đã đoạt đến mức hoàn chỉnh.Nhìn chung, hình long trong thẩm mỹ và nghệ thuật tạo hình Việt Nam cho tới nửa đầu thời Lê vẫn chính là hình dragon có điểm sáng rấtriêng. Còn sinh hoạt nửa sau thời Lê,hình dáng của rồng bạo phổi mẽgần như biến đổi hình mẫu chủ yếu của nghệ thuât thời Lê.